Emekli maaşının hesaplanmasında sigortalının çalışma dönemleri büyük önem taşıyor. Özellikle 1999 öncesi ile 2000 sonrası dönemlerde uygulanan aylık bağlama oranı (ABO) ve hesaplama yöntemleri farklılık gösteriyor. 1999 öncesindeki sistemde aylık bağlama oranlarının daha yüksek olması emekli aylığını artırıcı etki oluştururken, 2000 sonrasında yapılan düzenlemelerle birlikte ABO oranları ve güncelleme katsayıları değişti. Bu nedenle aynı prim gününe ve benzer kazançlara sahip çalışanların emekli maaşları, primlerinin hangi yıllarda ödendiğine göre farklılaşabiliyor. 2000 ve 2008 arası sigorta girişi olanlar EYT düzenlemesinin dışına kaldıkları için yaş şartına tabi olurlar. Bu tarihler arasında sigorta girişi olanlar 510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanuna bağlıdır.
1999 öncesi ve 2000 sonrası emeklilik sistemi nasıl hesaplanıyor?
Türkiye’de emeklilik hakkı ve bağlanacak emekli aylığı miktarı, sigorta başlangıç tarihine göre üç ana döneme (1999 öncesi, 1999-2008 arası ve 2008 sonrası) ayrılan yasal düzenlemeler doğrultusunda hesaplanmaktadır. 8 Eylül 1999 öncesinde sigortalı olan çalışanlar için emeklilik şartları yaş koşulsuz (EYT kapsamında) uygulanırken, bağlanan maaş hesaplamasında Aylık Bağlama Oranı (ABO) %70’lere kadar çıkmakta ve gösterge sistemi ile yüksek emekli aylıkları elde edilmektedir.
9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 tarihleri arasında ilk kez sigortalı olan 2000 sonrası grupta ise emeklilik şartları kademeli yaş şartına (kadınlarda 58, erkeklerde 60 yaş ve 7000 prim günü) bağlanmış; maaş hesaplamasında ise gösterge sistemi yerine Gelişme Hızı ve TÜFE odaklı güncelleme katsayısı getirilmiştir. 3600 günle emelilik de sık sık gündeme geliyor. 3600 günle emekli olmak SGK mevzuatına göre, sigortalılık başlangıç tarihi 08.09.1999’dan önce olanları kapsıyor. 1 Mayıs 2008 sonrasında yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanun ile ABO oranı %50 seviyesine düşürülmüş ve gelişme hızının maaşa yansıma oranı %30 ile sınırlandırılmıştır.
Ödenek ve gelirlere esas tutulacak günlük kazanç
MADDE 17- (Değişik birinci fıkra:25/12/2024-7537/25 md.) İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinde verilecek ödeneklerin hesabına esas tutulacak günlük kazanç; iş kazasının veya doğumun olduğu tarihten, meslek hastalığı veya hastalık halinde ise iş göremezliğin başladığı tarihten önceki oniki aydaki; iş kazası ve meslek hastalığı halinde bağlanacak gelirin hesabına esas tutulacak günlük kazanç ise iş kazasının olduğu veya meslek hastalığında iş göremezliğin başladığı tarihten önceki oniki aydaki son üç ay içinde, 80 inci maddeye göre hesaplanacak prime esas kazançlar toplamının, bu kazançlara esas prim ödeme gün sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanır. Ancak, önceki oniki ay içerisinde 180 günden az kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olanların geçici iş göremezlik ödeneğine esas tutulacak günlük kazanç tutarı, iş göremezliğin başladığı tarihteki günlük prime esas kazanç alt sınırının iki katını geçemez.
Oniki aylık dönemde çalışmamış ve ücret almamış olan sigortalı, çalışmaya başladığı ay içinde iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle iş göremezliğe uğrarsa verilecek ödeneklerin veya bağlanacak gelirlerin hesabına esas günlük kazanç; çalışmaya başladığı tarih ile iş göremezliğinin başladığı tarih arasındaki sürede elde ettiği prime esas günlük kazanç toplamının, çalıştığı gün sayısına bölünmesi suretiyle; çalışmaya başladığı gün iş kazasına uğraması halinde ise aynı veya emsal işte çalışan benzeri bir sigortalının günlük kazancı esas tutulur.
4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi gereği sigortalı sayılanların ödenek veya gelire esas günlük kazançlarının hesabında:
a) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki arızi ödemeler dikkate alınmış ise ödenek ve gelire esas alınacak günlük kazanç, ücret toplamının ücret alınan gün sayısına bölünmesiyle hesaplanacak günlük kazanca, %50 oranında bir ekleme yapılarak bulunan tutardan çok olamaz.
b) İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yapılan ücret, ikramiye, zam, tazminat ve bu mahiyetteki ödemelerden, ödenek ve gelirin hesabına esas alınan (…)[32] dönemden önceki aylara ilişkin olanlar dikkate alınmaz.
Meslek hastalığı, sigortalının sigortalı olarak çalıştığı son işinden ayrıldığı tarihten bir yıl geçtikten sonra meydana çıkmış ise, günlük kazancı bu son işinden ayrıldığı tarih esas alınarak yukarıdaki fıkralara göre hesaplanır. İş kazası ile meslek hastalığı sigortasından bağlanacak gelirlere esas tutulacak aylık kazanç, yukarıdaki hükümlere göre hesaplanacak günlük kazancın otuz katıdır.
